ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΩΦΕΛΙΜΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ*

Κώστας Παναγιωτίδης

Νοσηλευτής – Εκπαιδευτικός Δ.Ε.

 

 

 

Εισαγωγή

 

Η σχέση του παιδιού με το παιχνίδι είναι τόσο παλιά όσο υπάρχει ο άνθρωπος επάνω στη γη. Υπάρχουν πολλές αποδείξεις της ύπαρξης του παιχνιδιού στους αρχαίους ανατολικούς λαούς όπως στην Κίνα (πέταγμα αετού, ποδόσφαιρο, χιονοδρομίες, κ.α.), στην Ινδία (πάλη, τυχερά παιχνίδια με ζάρια, βοοδρομίες, κ.α.), στην Ασσυρία (τοξοβολία, κολύμβηση, κα), και στην Αίγυπτο, την Ελλάδα όπου έχουμε κάποιες περιγραφές παιχνιδιών στα Ομηρικά κείμενα. (Χορευτικά παιχνίδια και πολεμικές αναπαραστάσεις). Στους περισσότερους λαούς, το παιχνίδι είχε σκοπό την προετοιμασία σε πόλεμο.

Σε όλες τις εποχές και όλα τα παιδιά της γης, παίζουν. Και είναι σημαντικό σαν παιδαγωγοί, να ασχοληθούμε με το παιχνίδι. «Γιατί να παίξουμε παιχνίδια, όταν έχουμε τόση σοβαρή δουλειά;»[1] Γιατί, ενώ το παιχνίδι, για τους μεγάλους είναι τρόπος διασκέδασης, για τα παιδιά είναι τρόπος ζωής. Είναι το μέσο ψυχοσωματικής ανάπτυξης του παιδιού. Πρέπει να γίνει σαφές το γεγονός ότι το παιχνίδι δεν είναι διασκέδαση για το παιδί, αν και τον διασκεδάζει, αλλά τρόπος ωρίμανσης. Δεν πρέπει λοιπόν να εμποδίζονται τα παιδιά να παίζουν. Υπάρχει ανησυχία στο χώρο της παιδαγωγικής μπροστά στο φαινόμενο της αύξησης του χρόνου που αφιερώνεται στα μαθήματα εις βάρος του χρόνου που αφιερώνεται στο παιχνίδι σε παιδιά του δημοτικού και του γυμνασίου ακόμα. Υπάρχουν οργανώσεις που καταπολεμούν το φαινόμενο αυτό, ευαισθητοποιώντας γονείς και εκπαιδευτικούς φορείς να αντιστρέψουν αυτές τις ανισορροπίες.  (International Play Association).

Τα παιδιά παίζουν ελεύθερα και παίζουν μετά από καθοδήγηση ή παρέμβαση κάποιου ενηλίκου : οργανωμένα και προετοιμασμένα παιχνίδια, επιτραπέζια παιχνίδια, κλπ Τα παιχνίδια που γίνονται με την παρέμβαση του ενήλικα γίνονται με την επιλογή του τελευταίου. Γι αυτή την κατηγορία παιχνιδιών υπάρχουν κάποια κριτήρια που θα οδηγήσουν την επιλογή τους. Δεν είναι όλα όσα προσφέρουν οι ενήλικες στα παιδιά ωφέλημα. Το πως θα το ξεχωρίσουμε, με ποια κριτήρια, είναι ο σκοπός αυτής της εισήγησης.

Διευκρίνιση ορών :

Με τη λέξη παιχνίδια εννοώ όλες οι δραστηριότητες στις οποίες συμμετέχει το παιδί και που έχουν το στοιχείο της διασκέδασης μέσα τους. Δεν είναι εργασία, δεν είναι μάθημα, δεν είναι καταναγκαστική δραστηριότητα. 2 κοινωνιολόγοι του 20ου αιώνα στην προσπάθησαν να δώσουν τον ορισμό του παιχνιδιού και συμφώνησαν κάπως στην εξής έννοια ότι το παιχνίδι είναι μια ελεύθερη πράξη η οποία λαμβάνει χώρα σε ένα περιορισμένο και συγκεκριμένο χώρο και χρόνο. Είναι μια αβέβαιη πράξη η οποία εξαρτάται από την καλή θέληση των παιχτών για να συνεχίσει. Για τον Johan Huizinga 1940 (Ολλανδός κοινωνιολόγος)[2], το παιχνίδι είναι η ρίζα όλων των εκδηλώσεων του ανθρώπου (πολιτισμός, θρησκεία,…) ενώ για τον Roger Caillois  1961[3] (Γάλλος κοινωνιολόγος), το παιχνίδι προέρχεται από τον πολιτισμό, γιατί απαντάει σε ήθη, παραδόσεις, αναλόγως με τις εποχές, τους τόπους, τους λαούς και τους θεούς.

Με τη λέξη ωφέλιμο εννοώ αρχικά μια δραστηριότητα που να μην είναι επιζήμια στους διάφορους τομείς ανάπτυξης του παιδιού (θα δούμε αργότερα ποιοι είναι), και αφού δεν είναι επιζήμια, θα είναι σίγουρα ωφέλιμα.

Θα δούμε λοιπόν σ’ αυτή την ομιλία, με συντομία ποιος είναι ο ρόλος του παιχνιδιού, ποια είναι τα είδη του παιχνιδιού και ποια τα κριτήρια για έναν ωφέλιμο παιχνιδιού.

 

Ποιος είναι ρόλος του παιχνιδιού; Σε τι χρησιμεύει;

 

Επειδή το παιχνίδι είναι πολύ σπουδαίο για το παιδί, όπως είναι το πόσιμο νερό, η τροφή, πάρα πολλοί διεθνείς οργανισμοί αναφέρουν το παιχνίδι όχι μόνο σαν μια αναγκαιότητα αλλά και σαν ένα δικαίωμα του παιδιού γιατί σχετίζεται άμεσα με την ομαλή του ανάπτυξη :

Το άρθρο 31ο της Διακήρυξης των Ενωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού που υπογράφτηκε στις 20 Νοεμβρίου 1989, λέει : 

Article 31

«States Parties recognize the right of the child to rest and leisure, to engage in play and recreational activities appropriate to the age of the child and to participate freely in cultural life and the arts.»

«Τα κράτη μέλη αναγνωρίζουν το δικαίωμα στο παιδί να αναπαύεται και να ψυχαγωγείται, να παίρνει μέρος σε παιχνίδια και ψυχαγωγικές δραστηριότητες κατάλληλες για την ηλικία του παιδιού και να συμμετέχει ελεύθερα στην πολιτισμική ζωή και στις τέχνες.»[4]

Ενώ για τον ενήλικα το παιχνίδι είναι ένας τρόπος ψυχαγωγίας μετά την εργασία, το παιχνίδι είναι τρόπος ζωής για το παιδί, είναι η ίδια η ζωή, ανάμεσα στις λίγες ώρες εργασίας (μαθημάτων) που έχει. Ένα γερό παιδί παίζει περίπου 15.000 ώρες τα πρώτα 6 χρόνια της ζωής του και άλλες 10.000 ώρες στα σχολικά του χρόνια.[5] Μεγάλος χρόνος περνάει

Είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη του δυναμισμού του παιδιού, του φυσικού και του ψυχικού όταν αφήνει τη φαντασία του να εκδηλωθεί.[6]

 

Είναι το παιχνίδι απαραίτητο για την ομαλή σωματική, πνευματική (= νοητική) συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού :

 

Το παιχνίδι με φυσική άσκηση συμβάλλει στην υγιή σωματική ανάπτυξη του παιδιού και ιδιαίτερα αναπτύσσουν τη μυϊκή δύναμη, την ευκινησία την αντοχή, την ταχύτητα, την ετοιμότητα.

Η σωματική άσκηση αυξάνει επίσης την απόδοση του παιδιού στις μαθησιακές απαιτήσεις. Η έλλειψη σωματικής άσκησης μέσα από το παιχνίδι προκαλεί στις ΗΠΑ σοβαρό δημοσιονομικό πρόβλημα : 40% νέων παιδιών έχουν προδιαθεσικούς παράγοντες για καρδιοπάθειες.

Μέσα από το φυσικό παιχνίδι τα παιδιά μαθαίνουν για τις σωματικές τους ικανότητες και πως να ελέγχουν το σώμα τους. Η σωματική άσκηση τροφοδοτεί τον εγκέφαλο με περισσότερο αίμα και τα εγκεφαλικά κύτταρα με υγιέστερες φυσικές ουσίες. Αυτές οι ουσίες αυξάνουν την εγκεφαλική ανάπτυξη και ιδιαίτερα βοηθούν τον εγκέφαλο να κάνει περισσότερες νευρωνικές συνδέσεις. Οι αυξημένες συνδέσεις αυτές βελτιώνουν τις επιδώσεις του εγκεφάλου στην επεξεργασία πληροφοριών.

Τα παιδιά που έχουν πιο ελεύθερη πρόσβαση στο ύπαιθρο αποκτούν ικανότητες να κινούνται στον ευρύτερο κόσμο. Θα αποκτήσουν ικανότητες να μετακινούνται στο άμεσο περιβάλλον τους με ασφάλεια, και να θέσουν τις βάσεις για το θάρρος που θα τους επιτρέψει να οδηγήσουν αργότερα την ίδια τους τη ζωή.

 

Το παιχνίδι συμβάλλει στην συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού. Ένας λόγος είναι η μείωση του άγχους που επιτυγχάνεται μέσα από παιχνίδι γιατί το παιδί μαθαίνει να χειρίζεται στρεσογόνες καταστάσεις και να αποκτήσει αυτό-έλεγχο. Στο παιχνίδι μαθαίνει το παιδί τις ικανότητές του, μαθαίνει να επιμείνει, να κατευθύνεται, να αναλαμβάνει τις ευθύνες. Αντιλαμβάνεται που είναι τα όρια της δικής τους προσωπικότητας και ποια συμπεριφορά είναι αποδεκτή ή μη από τους συνομήλικούς του. Το παιχνίδι περιορίζει την ένταση που νιώθει όταν πρέπει να ολοκληρώσει κάτι ή πρέπει να μάθει κάτι. Τα παιδιά εκφράζουν και επεξεργάζονται συναισθηματικά γεγονότα της ημέρας μέσα από τα ελεύθερα παιχνίδια τους. Δηλαδή αναπαριστάνουν στο παιχνίδι τους μια κατάσταση η οποία τους προκάλεσε φόβο στην πραγματικότητα, με σκοπό να την ελέγξουν μέσα στο παιχνίδι.

 

Το παιχνίδι συμβάλει στην νοητική ανάπτυξη του παιδιού. Έχουν γραφτεί τόμοι και τόμοι επάνω στη σχέση μεταξύ παιχνιδιού και γνώση-νόηση. Το παιδί αναπτύσσει νοητικά σχήματα και γνωστική αφομοίωση μέσα από την ψηλάφηση, τον χειρισμό, την εξερευνητική συμπεριφορά που προκύπτουν στα διάφορα παιχνίδια. Τα παιδιά μπορούν να θυμηθούν καλύτερα, να συγκεντρωθούν καλύτερα και να ρυθμίσουν τη συμπεριφορά τους καλύτερα παίζοντας παρά σε οποιεσδήποτε άλλες συνθήκες.[7]  Όταν τα παιδιά έχουν εξασκήσει κάποιες ικανότητές τους στο παιχνίδι, είναι έτοιμα να τα εφαρμόσουν και σε άλλες καταστάσεις. [8] Μέχρι την ηλικία των 9, η μάθηση του παιδιού είναι πιο αποτελεσματική όταν όλη η προσωπικότητα του παιδιού ενεργοποιείται. Η ανάπτυξη της αντιληπτικής ικανότητας είναι ελλιπής όταν οι περισσότερες εμπειρίες των παιδιών πραγματοποιούνται μέσω της τηλεόρασης, του Η/Υ, του βιβλίου ή κάθε μέσο που χρησιμοποιεί μόνο 2 αισθήσεις. Οι αισθήσεις της όσφρησης,  της αφής, της γεύσης και η αίσθηση της κίνησης μέσα στο χώρο είναι κι αυτές δυνατοί τρόποι μάθησης.[9]

 

Το παιχνίδι βοηθάει στην κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού, στην ικανότητα δηλαδή να συμβιώνει με τα άλλα παιδιά γνωρίζοντας ποια είναι τα όριά του. Για να επιτευχθεί αυτό, χρειάζεται μια επαφή με συνομήλικα παιδιά και ιδιαίτερα σε ώρες ελεύθερου παιχνιδιού όπου μια ευρεία γκάμα κοινωνικών ικανοτήτων μπορούν να εξασκηθούν, να αναλυθούν και να αυτό-διδαχθούν. Τέτοιες κοινωνικές ικανότητες είναι η συνεργασία, το μοίρασμα, η λεκτική επικοινωνία, η επίλυση συγκρούσεων. Μέσα από τα παιχνίδια τα παιδιά μπορούν να αναπτύξουν το σεβασμό προς τους κανόνες, να αποκτήσουν αυτό-πειθαρχία και εκτίμηση για τις διαφορετικές συμπεριφορές και πεποιθήσεις παιδιών άλλων λαών.

 

Τέλος, το παιχνίδι στην κοινωνική του διάσταση, είναι και ένα εργαλείο για την ηθική ανάπτυξη του παιδιού. Εκεί μπαίνουν οι έννοιες του καλού και του κακού, του επιτρεπτού και του απαγορευμένου. Ανάλογα με το ηθικό σύστημα που αποδέχεται μια κοινωνία, ένα σχολείο, μια οικογένεια, μια κατασκήνωση, θα είναι και τα ηθικά διδάγματα που θα παίρνουν τα παιδιά από τα παιχνίδια.

 

Όπως το είπα και στην εισαγωγή, ξεχωρίζουμε το ελεύθερο από το καθοδηγούμενο παιχνίδι. Με ελεύθερο παιχνίδι εννοούμε εκείνο που το παιδί δημιουργεί από μόνο του, μαζί με τους συνομηλίκους του. Είναι αυθόρμητο, με κανόνες που τα ίδια τα παιδιά βάζουν. Επειδή η ομιλία απευθύνεται σε γονείς, σε στελέχη ΠΕΠ και δασκάλους κυριακών σχολείων θα σταθούμε τώρα στα κριτήρια με τα οποία πρέπει να επιλέξουμε τα παιχνίδια για τα παιδιά. Και αφού μιλάμε για επιλογή σημαίνει ότι θα μιλήσουμε για τα κατευθυνόμενα παιχνίδια, δηλαδή εκείνα που οργανώνουμε εμείς.

 

Πότε ένα παιχνίδι είναι ωφέλιμο;

Ένα παιχνίδι είναι ωφέλιμο όταν συμβάλλει θετικά στην ανάπτυξη του παιδιού στους εξής τομείς :

-         σωματική και κινητική ανάπτυξη

-         συναισθηματική ανάπτυξη

-         πνευματική & νοητική ανάπτυξη

-         κοινωνική ανάπτυξη

-         ηθική ανάπτυξη

 

Το πρώτο κριτήριο, το οποίο είναι κοινό σε όλους τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού, είναι η ηλικία. Ωφέλιμο παιχνίδι είναι εκείνο που είναι προσαρμοσμένο στις ηλικιακές δυνατότητες του παιδιού στους διαφόρους τομείς ανάπτυξης.

Για παράδειγμα, άλλη σωματική δραστηριότητα θα είναι κατάλληλη για ένα παιδί 4 ετών και άλλη για έναν έφηβο 15 ετών. Το ίδιο ισχύει και για την συναισθηματική ανάπτυξη. Άλλες δραστηριότητες ωφελούν συναισθηματικά τα παιδιά των 5 ετών και άλλα εκείνα των 12 ετών.

Το κριτήριο αυτό λαμβάνει υπόψη του ειδικά την ψυχο-κινητική ανάπτυξη του παιδιού. Η ψυχική ανάπτυξη περιλαμβάνει την νοητική, την πνευματική  και την συναισθηματική.

 

Ηλικία 0-2 χρονών: διαφοροποίηση του εαυτού του και του περιβάλλοντος

α) Παιχνίδια με το σώμα του

β) Παιχνίδια με αντικείμενα

γ) Παιχνίδια με άτομα του περιβάλλοντος (γονείς, αδέλφια,…)

 

Ηλικία 3-5 χρονών : Η κατάκτηση του κόσμου

Α) Παιχνίδια ανδραγαθημάτων : ανέβασμα σκάλας ανάποδα, μπάλα ανάμεσα σε 2 δέντρα,…

 

Ηλικία 5-7 χρόνων : η ευρύτερη κοινωνικοποίηση και η μείωση της αυθεντίας των γονιών (ο δάσκαλος)

Α) Παιχνίδια διαφόρων ρόλων & φαντασίας (δάσκαλος, οδηγός, αστυνόμος, ήρωας …)

Β) Κινητικά παιχνίδια

Γ) Παιχνίδια συντροφιάς (2-3 παίχτες)

 

Ηλικία 7-8 χρονών : ανάγκη επιβολής του εαυτού του (δεσποτισμός)

Α) Παιχνίδια ομαδικά με επικυριαρχία επάνω στα μικρότερα, τα πιο αδύναμα

 

Ηλικία 8-10 χρόνων : ανάγκη αναγνώρισης από τους μεγαλύτερους. Του λείπει όμως η αυτοσυγκράτηση, ο έλεγχος. Πολλούς τσακωμούς.

Α) Παιχνίδια κοινωνικά με μεγαλύτερα παιδιά

Β) Παιχνίδια κατασκευής – συναρμολόγησης

Γ) Παιχνίδι συναισθηματικού χαρακτήρα : φροντίδα κούκλας, ζώων,

 

Ηλικία 10-12 : Η κοινωνική ηλικία. Έχει μεγαλύτερο έλεγχο επάνω στον εαυτό του. Παίζει και υποδεέστερους ρόλους, αρκεί να παίζει με μεγαλύτερους.

Α) Μεγάλα ομαδικά παιχνίδια

 

Ηλικία 12-14 : εφηβεία. Του αρέσει να αναμετριέται με τα άλλα παιδιά.

Α) Αγωνιστικά παιχνίδια

Β) Αθλητισμός

 

Ηλικία 16 και άνω : Μαθαίνει τον κόσμο των μεγάλων, της εργασίας, των υποχρεώσεων

Α) Ομαδικά

Β) Πρωταθλητισμός [10]

Λαμβάνοντας υπόψη μας αυτές τις διαφορές μπορούμε να αποφύγουμε λάθη επιλογής.

 

Το δεύτερο κριτήριο που πρέπει να έχουμε στο νου μας είναι το φύλο. Μέχρι την ηλικία των 6 ακόμα και 7-8 χρόνων, τα παιδιά έχουν τα ίδια ενδιαφέροντα σε σχέση με τα παιχνίδια. Διαφοροποιούνται όμως μετά και το κάθε παιδί αναλαμβάνει το ρόλο που του επιβάλλεται από το περιβάλλον, από τις ορμόνες του, κλπ.

Εκτός των 2 αυτών κοινών κριτηρίων, υπάρχουν όμως και άλλα κριτήρια.

 

Ένα παιχνίδι είναι ωφέλιμο όταν έχει θετικό αποτέλεσμα επάνω στη συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού, δηλαδή όταν :

-         του δίνει δυνατότητα να ελευθερώσει τη φαντασία του (και δεν την περιορίζει με πολλούς κανόνες σκέψης)

-         του δίνει ευκαιρίες εκτόνωσης της εσωτερικής έντασης (φωνές, τραγούδι, επιτρέπει «απαγορευμένες» συμπεριφορές κάτω από άλλες συνθήκες, π.χ. να λερώνεται)

-         τον βοηθάει όμως στον έλεγχο της επιθετικότητας (παίζει ρόλο προς τα πού εξωτερικεύεται η ένταση : σε μια μπάλα είναι καλό, στο κεφάλι του άλλου είναι επιθετικότητα)

-         Του δίνει ευκαιρίες να ζήσει νέες εμπειρίες. (Δεν είναι απαραίτητο το παιδί να μάθει κάτι καινούργιο όσο να ζήσει κάτι καινούργιο.)

-         Του δίνει ευκαιρίες να εξασκηθεί στον αυτοέλεγχο (παιχνίδια σιωπής, κρυφτού,…)

-         Ενθαρρύνει την πρωτοβουλία των παιδιών

-         Καλλιεργεί την υπομονή στο κοινό παίξιμο

-         Του δίνει τη δυνατότητα να ξεπεράσει κάποιους φόβους (φυσικούς ύψος, νερό, ζώο, κλπ)

 

Αρνητικά στοιχεία που πρέπει να αποφεύγονται :

 

-         Η ενθάρρυνση της επιθετικότητας : εδώ πρέπει να απαγορεύονται τα πολεμικά παιχνίδια και την χρήση όπλων γιατί όχι μόνο δεν εξυπηρετούν την ανάπτυξη αλλά σε συνδυασμό με την προβολή της υπερβολικής βίας στην τηλεόραση έχουν προκαλέσει ανεπανόρθωτη ζημιά σε μια ολόκληρη γενιά παιδιών[11]

-         Τρόμος από τεχνητά μέσα (βράδυ, ήχοι, κλπ)  και πρόσωπα (φαντάσματα, τέρατα,) πλοκές παιχνιδιών με ιστορίες τρομακτικές που εξάπτουν την φαντασία.

 

Ένα παιχνίδι είναι ωφέλιμο όταν έχει θετικό αποτέλεσμα επάνω στη πνευματική & νοητική του ανάπτυξη, δηλαδή όταν :

-         το παιχνίδι χρησιμοποιεί όλες τις αισθήσεις : αυτό αυξάνει την γενική αντιληπτική ικανότητα του παιδιού.

-         Βοηθάει το παιδί να εξασκήσει την προσοχή του, την αυτοσυγκέντρωση (παιχνίδια, δεξιοτεχνίας, ισορροπίας)

-         Τον βοηθά να εξασκήσει τη λογική του

-         Τον κάνει να εξασκήσει τη μνήμη του (συνδυαστικά παιχνίδια, επιτραπέζια, εικόνες)

-         Ενεργοποιεί την παρατηρητικότητα για έναν αποτελεσματικό προσανατολισμό.

-         Καλλιεργεί τον καλό προφορικό και γραπτό λόγο

 

Αρνητικά στοιχεία που πρέπει να αποφεύγονται :

-         Από την επιθυμία το παιχνίδι να είναι νοητικά ωφέλιμο (δηλαδή εκπαιδευτικό) να χάσει το παιχνίδι την ουσία του που είναι η διασκέδαση και η ευχαρίστηση του παιδιού.

-         Να διαρκέσει περισσότερη ώρα από εκείνη που μπορεί να συγκεντρωθεί το παιδί και να χάσει έτσι το ενδιαφέρον του.

 

Ένα παιχνίδι είναι ωφέλιμο όταν έχει θετικό αποτέλεσμα επάνω στη κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού, δηλαδή όταν :

 

-         Καλλιεργεί την συνεργασία

-         Καλλιεργεί την αλληλεγγύη

-         Καλλιεργεί τον ιπποτισμό, το δίκαιο παίξιμο

-         Βοηθάει στην ομαδική επίλυση κρίσεων

-         Βοηθάει το παιδί να θυσιάζει το προσωπικό συμφέρον για το συμφέρον του συνόλου (της ομάδας)

-         Καλλιεργεί τη συμμετοχή και όχι απαραίτητα τη νίκη

-         Καλλιεργεί το αίσθημα της ευθύνης απέναντι στην ομάδα

-         Καλλιεργεί τη συνοχή των ομάδων

-         Οριοθετούνται οι συμπεριφορές (επιβράβευση της σωστής συμπεριφοράς και «τιμωρία» της παραβατικής συμπεριφοράς) 

 

Αρνητικά στοιχεία που πρέπει να αποφεύγονται :

-         Παιχνίδια με έντονο και φανατισμένο ανταγωνισμό

-         Απομόνωση παιχτών

-         Δημιουργία αποδιοπομπαίου τράγου

 

Ένα παιχνίδι είναι ωφέλιμο όταν έχει θετικό αποτέλεσμα επάνω στη σωματική  ανάπτυξη του παιδιού. Σ’ αυτή τη κατηγορία δεν ανήκουν μόνο τα αθλήματα αλλά και πολλά κινητικά παιχνίδια. Ωφέλιμα είναι όταν :

 

-         εξασκούν τη δεξιοτεχνία (καλλιεργούν την ευκαμψία του σώματος και το νευρο-μυϊκό συντονισμό, -την ακρίβεια των κινήσεων- για να ανταποκριθούν σε μια πρόκληση = παιχνίδια με σημάδια, με μπάλες, …)

-         εξασκούν την ισορροπία

-         καλλιεργούν την ευκινησία δίνοντας στο παιδί τη δυνατότητα να ελέγχει καλά το σώμα του. (σχοινάκι, λάστιχο, τρέξιμο με εμπόδια, κλπ)

-         καλλιεργούν την μυϊκή δύναμη μέσο της ταχύτητας, της σκληραγώγηση

-         καλλιεργούν την αντοχή.

-         Πραγματοποιούνται μέσα σε φυσικό περιβάλλον

 

Αρνητικά στοιχεία που πρέπει να αποφεύγονται :

 

-         να μην έχουν ληφθεί τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας

-         τα αθλήματα και παιχνίδια που περιέχουν πάλη, όπου η βία είναι το ζητούμενο

-         ο ακραίος πρωταθλητισμός

-  ο φανατισμός με υπαρκτές ομάδες

 

Τέλος, ένα παιχνίδι είναι ωφέλιμο όταν έχει θετικό αποτέλεσμα επάνω στη ηθική  ανάπτυξη του παιδιού. Εδώ διαφοροποιούμαστε από όλες τις έρευνες και βιβλιογραφίες που υπάρχουν γιατί ενώ η έννοια της ηθικής για τον κόσμο είναι κάτι το υποκειμενικό και εξελισσόμενο, για μας τους πιστούς είναι τελείως αντικειμενικό και σταθερό. Η Αγία Γραφή είναι εκείνη που καθορίζει τι είναι καλό και κακό, άγιο και ακάθαρτο.

Έτσι, το κριτήριο της ηθικής για την επιλογή των παιχνιδιών βασίζεται επάνω στις αλήθειες και αρχές του λόγου του Θεού.

 

Ένα παιχνίδι είναι ωφέλιμο όταν έχει θετικό αποτέλεσμα επάνω στη ηθική ανάπτυξη του παιδιού, δηλαδή όταν προβάλλει επιτρεπτές αξίες από την Αγία Γραφή. Ηθικά ωφέλιμο δεν σημαίνει ότι το περιεχόμενο του παιχνιδιού θα είναι απαραίτητα βιβλικό (βιβλική πλοκή, βιβλικές ερωτήσεις) αλλά θα δώσει ηθικά ερεθίσματα στο παιδί. Για παράδειγμα :

 

-         προβάλει ηθικές αξίες επιβραβεύοντας αυτές τις αξίες όπως : η δικαιοσύνη, ειλικρίνεια, αλήθεια, καλοσύνη, αλτρουισμός

-         ενθαρρύνει τις βιβλικές κοινωνικές συμπεριφορές (υποχωρητικότητα, συγχώρηση, θυσία, ευγένεια, ταπείνωση)

-         στιγματίζει το κακό (το ψέμα, το κλέψιμο, την απάτη, τη δολιότητα, την μη τήρηση των κανόνων…)

 

Αρνητικά στοιχεία που πρέπει να αποφεύγονται :

-         γελοιοποίηση των αληθειών του Θεού (σε σκετς)

-         προβολή κοσμικών προτύπων ηρώων και συμπεριφορών (ομορφιά, πριγκίπισσες, μυϊκή δύναμη, μαγικές δυνάμεις,…)

-         επιβράβευση στρεβλωμένων αντιλήψεων και απόψεων όταν γίνεται το κύριο θέμα ενός παιχνιδιού (π.χ. «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα»)

-         επίτευξη στόχων που είναι βιβλικά αξιόμεμπτα (καταστροφή της άλλης ομάδας, ταπείνωση του αντιπάλου με επιβολή τιμωρίας ή γελιοποίηση)

 

 

Συμπέρασμα

 

Το παιχνίδι είναι αναγκαίο για το παιδί.

Διαφοροποιήσαμε το ελεύθερο από το καθοδηγούμενο παιχνίδι.

Είδαμε την ωφελιμότητα του παιχνιδιού στους διάφορους τομείς ανάπτυξης του παιδιού :

-         σωματική

-         συναισθηματική

-         νοητική-πνευματική

-         κοινωνική

-         ηθική

Είδαμε και τα κριτήρια που πρέπει να προσέξουμε για να είναι ένα παιχνίδι ωφέλιμο.

-         Να είναι προσαρμοσμένο στην ηλικία

-         Να είναι κατάλληλο για το φύλο των παιχτών (μετά τα 8 χρονών)

-         Να φέρνει θετικά αποτελέσματα στους 5 τομείς ανάπτυξης του παιδιού

 

Τέλος, σαν διοργανωτής και ρυθμιστής των παιχνιδιών, ο ομαδάρχης πρέπει να έχει μια σωστή και πνευματική συμπεριφορά γιατί πολλά θετικά στοιχεία και ιδιαίτερα στον ηθικό τομέα περνάνε από την επίβλεψή του και φροντίδα του.

 

* Το άρθρο αυτό είναι το κείμενο της ομιλίας που έγινε στο Πνευματικό & Παιδαγωγικό Σεμινάριο που διοργανώθηκε στις 12 Απριλίου 2008 στην Αθήνα από το Ελληνικό Ινστιτούτο της Βίβλου και τα Παιδικά-Εφηβικά Προγράμματα της Κοινωνίας ελευθέρων Ευαγγελικών Εκκλησιών Ελλάδος.

 

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] «Βιωματική Εκπαίδευση και Ανάπτυξη» : Κωστής Σταματόπουλος. Σελ.16. Εκδ. Κλειδάριθμος 2006.

2 «Homo Ludens, or Man the Player» : Johan Huizinga, 1938.

3 «Les jeux et les hommes» : Roger Caillois, 1961.

4 «Convention on the Rights of the Child» Resolution 44/25 on 20.11.1989, United Nations, Office of the High Commissioner for the Human Rights. (http://www.unhchr.ch/html/menu3/b/k2crc.htm)

5 «Το παιχνίδι» : Αντώνης Αντωνιάδης, σελ. 34. Εκδ.University Studio Press, Θεσσ/νίκη 1994.

6 International Association for the Child's Right to Play : www.ipaworld.org/ipa/ipa_declaration.html

7 Guddemi, M., Jambor, T., & Skrupskelis, A. (Eds.). (1999). Play in a Changing Society. Little Rock, AR: SECA.

8 Bodrova, E., & Leong, D.J. (1999). Play and its role in development and learning: The Vygotskian approach. In M. Guddemi, T. Jambor, & A. Skrupskelis (Eds.), Play in a changing society. Little Rock, AR: SECA.

9 «Early years are learning years: The value of school recess and outdoor play.» National Association for the Education of Young Children, 1997. http://naecs.crc.uiuc.edu/position/recessplay.html

10 «Διδακτική της Φυσικής Αγωγής και του Αθλητισμού» : Πληθάκη Δ., Αθήνα 1977

11 «Απαντήσεις σε εύλογες ερωτήσεις : Πρέπει να παίζει το παιδί με πολεμικά παιχνίδια (παιδικά όπλα, τόξα κ.ά.);» Χατζηγεωργίου Γιώργος, Ιατρός (Πηγή health in.gr)

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

·        Βιωματική Εκπαίδευση και Ανάπτυξη : Κωστής Σταματόπουλος. Εκδ. Κλειδάριθμος 2006.

·        Homo Ludens, or Man the Player : Johan Huizinga, 1938.

·        Les jeux et les hommes : Roger Caillois, 1961.

·        «Convention on the Rights of the Child» Resolution 44/25 on 20.11.1989, United Nations, Office of the High Commissioner for the Human Rights. (http://www.unhchr.ch/html/menu3/b/k2crc.htm)

·        Το παιχνίδι : Αντώνης Αντωνιάδης, σελ. 34. Εκδ.University Studio Press, Θεσσ/νίκη 1994.

·        Διδακτική της Φυσικής Αγωγής και του Αθλητισμού : Πληθάκη Δ., Αθήνα 1977.

·        International Association for the Child's Right to Play : www.ipaworld.org/ipa/ipa_declaration.html

·        Play in a Changing Society : Guddemi, M., Jambor, T., & Skrupskelis, A. (Eds.). (1999).. Little Rock, AR: SECA.

·        Play and its role in development and learning: The Vygotskian approach. Bodrova, E., & Leong, D.J. (1999). In M. Guddemi, T. Jambor, & A. Skrupskelis (Eds.), Play in a changing society. Little Rock, AR: SECA.

·        Early years are learning years: The value of school recess and outdoor play : National Association for the Education of Young Children, 1997. http://naecs.crc.uiuc.edu/position/recessplay.html

·        Απαντήσεις σε εύλογες ερωτήσεις : Πρέπει να παίζει το παιδί με πολεμικά παιχνίδια (παιδικά όπλα, τόξα κ.ά.); Χατζηγεωργίου Γιώργος, Ιατρός (Πηγή health in.gr)


[1] «Βιωματική Εκπαίδευση και Ανάπτυξη» : Κωστής Σταματόπουλος. Σελ.16. Εκδ. Κλειδάριθμος 2006.

[2] «Homo Ludens, or Man the Player» : Johan Huizinga, 1938.

[3] «Les jeux et les hommes» : Roger Caillois, 1961.

[4] «Convention on the Rights of the Child» Resolution 44/25 on 20.11.1989, United Nations, Office of the High Commissioner for the Human Rights. (http://www.unhchr.ch/html/menu3/b/k2crc.htm)

[5] «Το παιχνίδι» : Αντώνης Αντωνιάδης, σελ. 34. Εκδ.University Studio Press, Θεσσ/νίκη 1994.

[6] International Association for the Child's Right to Play : www.ipaworld.org/ipa/ipa_declaration.html

[7] Guddemi, M., Jambor, T., & Skrupskelis, A. (Eds.). (1999). Play in a Changing Society. Little Rock, AR: SECA.

[8] Bodrova, E., & Leong, D.J. (1999). Play and its role in development and learning: The Vygotskian approach. In M. Guddemi, T. Jambor, & A. Skrupskelis (Eds.), Play in a changing society. Little Rock, AR: SECA.

[9] «Early years are learning years: The value of school recess and outdoor play.» National Association for the Education of Young Children, 1997. http://naecs.crc.uiuc.edu/position/recessplay.html

[10] «Διδακτική της Φυσικής Αγωγής και του Αθλητισμού» : Πληθάκη Δ., Αθήνα 1977.

[11] «Απαντήσεις σε εύλογες ερωτήσεις : Πρέπει να παίζει το παιδί με πολεμικά παιχνίδια (παιδικά όπλα, τόξα κ.ά.);» Χατζηγεωργίου Γιώργος, Ιατρός (Πηγή health in.gr)