ΣΤΟ ΚΥΡΙΑΚΟ (ΚΑΤΗΧΗΤΙΚΟ) ΣΧΟΛΕΙΟ

ΕΠΙΔΙΩΚΟΥΜΕ ΤΗΝ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΑΝΑΜΕΣΑ

ΣΕ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΠΕΙΘΑΡΧΙΑ

Του Αντώνη Δ. Περιάλη *

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

Στη λαϊκή αντίληψη οι έννοιες πειθαρχία και ελευθερία είναι αντίρροπες ή συμπληρωματικές (αύξηση της μιας συνεπάγεται μείωση της άλλης). Γι' αυτό και η επιδίωξη μιας ισορροπίας, όπου καμιά από τις δύο δεν θα κυριαρχεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να επιβάλλεται στην άλλη την άλλη, θεωρείται ιδανικό για μια τάξη. Στην πραγματικότητα όμως (από παιδαγωγική - διδακτική άποψη) περιγράφουν με άλλες λέξεις, τις ίδιες διεργασίες που αποτελούν προϋποθέσεις για τη μάθηση.

Στη σύγχρονη διδακτική, αρχή μάθησης δεν είναι πια η επανάληψη, αλλά «το ενδιαφέρον».

Ο βασικός στόχος επομένως του δασκάλου, (αλλά και γενικότερα εκείνου που διδάσκει σε οποιοδήποτε αντικείμενο) είναι να κάνει εκείνον που πρόκειται να μαθητεύσει, στην προκειμένη περίπτωση το παιδί, να ενδιαφερθεί. Έτσι ένα από τα στοιχεία για να προξενηθεί το ενδιαφέρον, είναι να μείνει ο εκπαιδευόμενος όσο είναι δυνατό απερίσπαστος από άλλα ερεθίσματα και να στρέψει την προσοχή του στο αντικείμενο της διδασκαλίας, να ενδιαφερθεί και να μάθει.

Με αυτή την έννοια τίθενται αρχές-πλαίσια, ώστε το παιδί να κατευθυνθεί προς το αντικείμενο της διδασκαλίας. Εδώ έχουμε την έννοια της «πειθαρχίας». Παράλληλα όμως η δημιουργία ενδιαφέροντος και κυρίως η ικανότητα μάθησης, προέρχεται από την αυτενέργεια του εκπαιδευόμενου. Μια τέτοια αυτενέργεια απαιτεί να έχει ο εκπαιδευόμενος δυνατότητες «δικών του κινήσεων». Στο σημείο αυτό μπαίνει η έννοια της ελευθερίας.

Επομένως στην εκπαιδευτική διαδικασία μπαίνουν «αρχές», (πειθαρχεία). Οι αρχές αυτές είναι κανάλια που οδηγούν τον μαθητή στη μάθηση. Κατά την πορεία όμως ανάμεσα στις «αρχές» υπάρχουν περιθώρια «ιδίας» κίνησης της «αυτενέργειας», (ελευθερίας) που αυξάνουν το ενδιαφέρον του μαθητή, ώστε τελικά να οδηγηθεί στη «μάθηση».

ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΠΕΙΘΑΡΧΙΑ - ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

Είναι γεγονός ότι γενικά στην παιδεία εφαρμόζεται σήμερα με επίσημη μορφή ο «ερασιτεχνισμός». Σε σχέση με την «τάξη» που εκφράζει απόλυτα την κατάσταση μέσα στην αίθουσα διδασκαλίας, ελάχιστες φορές εφαρμόζονται μελετημένες και τεκμηριωμένες κατευθύνσεις.

Ανάλογες καταστάσεις υπάρχουν και στα Κυριακά – Κατηχητικά Σχολεία. Βέβαια τον εκπαιδευτικό με τις 20-30 ώρες εβδομαδιαίας διδασκαλίας, τα «παθήματα» είναι αναπόφευκτο (αν και όχι πάντα) να τον οδηγήσουν σε μια εμπειρική αλλαγή στάσης που θα βελτιώσει την υπάρχουσα «τάξη». Μπορεί όμως αυτό να συμβεί στο Κυριάκο - Κατηχητικό Σχολείο, όπου οι ώρες διδασκαλίας δεν υπερβαίνουν όλο το χρόνο τις 40;

Γι' αυτό στην περιοχή του Κυριακού - Κατηχητικού Σχολείου, η μη «τάξη» θα δώσει ραγδαία όλα της τα αρνητικά αποτελέσματα, χωρίς τη δυνατότητα εμπειρικών ελιγμών και κινήσεων του δασκάλου, γιατί πέρα από τις ειδικές συνθήκες (οικειότητα - Εκκλησία – ανυπαρξία ποινών – διάφορες άλλες επιπτώσεις – χαμηλή βαθμολογία κ.ά.) δεν υπάρχει και χρόνος εμπειρίας. Είναι απαραίτητο επομένως να μην κινηθούμε εμπειρικά, αλλά με γενικά δοκιμασμένες μεθόδους μια που χρόνος για επανόρθωση μιας αποτυχημένης τακτικής δεν υπάρχει.

Αρνητικές καταστάσεις που εμφανίζονται από έλλειψη πειθαρχίας

α) Οι μαθητές μιλούν μεταξύ τους (δεν ενδιαφέρει το θέμα συνομιλίας τους) ταυτόχρονα με τον δάσκαλο.

β) Στα μικρότερα παιδιά, σηκώνονται την ώρα του μαθήματος αλλάζοντας θέση ή διεκδικώντας διάφορα αντικείμενα.

γ) Σε μερικές περιπτώσεις τσακώνονται και ανταλλάσσουν χειρονομίες ή και φράσεις.

δ) Ασχολούνται με κάτι δικό τους, χωρίς καν να προσέχουν στο μάθημα.

ε) Προσέχουν μεν, αλλά σχολιάζουν με τον διπλανό τους τις αντιρρήσεις τους ή και ειρωνεύονται.

ς) Διατυπώνουν με αυθάδεια τις αντιρρήσεις τους για μερικές από τις απόψεις που παρουσιάζονται στο μάθημα.

ζ) Ειρωνεύονται τον δάσκαλο με κάθε αφορμή μπροστά στην τάξη.

η) Κάνουν περισσότερη φασαρία διαμαρτυρόμενοι για παρατηρήσεις που τους έγιναν.

Θ Κάνουν ερωτήσεις σε λεπτομέρειες επίτηδες, για να υποτιμήσουν τον δάσκαλο.

ι) Κάνουν ερωτήσεις ακατάλληλου περιεχομένου για να συζητηθούν δημόσια, κ.ά.

Αρνητικές καταστάσεις από υπερβολική πειθαρχία

α) Αυταρχικό ύφος, τόνος υπεροπτικός από μέρους του δασκάλου.

β) Παρατηρήσεις για το παραμικρό παράπτωμα.

γ) Αυταρχική, ειρωνική συμπεριφορά σε ερωτήσεις αυτονόητες.

δ) Έλλειψη διαλόγου (Δασκαλοκεντρική συμπεριφορά).

ε) Σκληρή αντιμετώπιση (υποτίμηση), αυτών που πραγματικά έχουν γνήσιες αντιρρήσεις.

ζ) Εξέλιξη μικρών περιστατικών σε καυγά.

η) Η προσήλωση στην τάξη για την τάξη, χωρίς ευελιξία και επιείκεια.

θ) Εφαρμογή πειθαρχικών μέτρων προς όλους, χωρίς να διακρίνονται οικογενειακές ή ψυχολογικές ιδιομορφίες μαθητού.

ι) Επιβολή στερήσεων ή ποινών στην τάξη, για αταξίες μερικών (καψόνια).

ια) Κλείσιμο ώρας χωρίς συμφιλίωση .

ΑΙΤΙΕΣ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

Η παρουσίαση αρνητικών καταστάσεων στην τάξη, σημαίνει στην τελευταία ανάλυση, προσωρινή ή μόνιμη αποτυχία του δασκάλου. Βεβαίως υπάρχουν «φουρνιές» παιδιών με λιγότερα ή περισσότερα προβλήματα. Ο πετυχημένος εκπαιδευτικός φαίνεται όταν διατηρεί την τάξη με τις σωστές προϋποθέσεις μάθησης σε κάθε περίπτωση μαθητών. Εξάλλου το έργο μας είναι, όχι μόνο η παροχή γνώσεων, αλλά και η δημιουργία προϋποθέσεων για να αφομοιωθεί.

Αναφέρουμε ενδεικτικά μερικές αιτίες:

α) Η έλλειψη κατάρτισης του δασκάλου σε θέματα «τάξης». Πολλές φορές ταυτίζεται η ιδιότητα του δασκάλου με την καταλληλότητα και την κατάρτιση. Δυστυχώς όμως τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Το ενδεχόμενο της άγνοιας βασικών χειρισμών , είναι συχνό φαινόμενο και το χειρότερο απ όλα είναι «η άγνοια της άγνοιας».

β) Η εκπαιδευτική συμπεριφορά πρέπει να είναι ανεξάρτητη του χαρακτήρα και της ιδιοσυγκρασίας του δάσκαλου. Αιματικοί τύποι, συχνά δημιουργούν καταστάσεις εντάσεων μέσα στην τάξη, χωρίς να γνωρίζουν ότι είναι αποτέλεσμα του χαρακτήρα τους και Μελαγχολικοί τύποι γίνονται συνήθως θύματα των μαθητών. Οι πρώτοι επικαλούνται την προσήλωση τους στην τάξη, οι δε την αγάπη. Και στις δύο όμως περιπτώσεις αγνοούν οι δάσκαλοι ότι ουσιαστικά επικαλούνται τον εαυτό τους.

γ) Δημαγωγικές τάσεις (ασυνείδητες ή συνειδητές). Η διδακτική μας συμπεριφορά ρυθμίζεται συχνά από την τάση να είμαστε πάντα αποδεκτοί από το σύνολο των μαθητών και των γονιών τους. Ρυθμίζουμε τη συμπεριφορά μας έτσι ώστε να αρέσουμε και κανένας να μην έχει κανένα παράπονο. Έτσι κάνουμε όλα τα χατίρια και τις παραχωρήσεις αγνοώντας ότι αυτό προέρχεται από τις ανασφάλειές μας ,δεν έχει σχέση με την παιδαγωγική και στην ουσία στρέφεται ενάντια στο μαθησιακό συμφέρον του εκπαιδευόμενου.

δ) Η χρησιμοποίηση από τους υπευθύνους προσώπων (ορίζονται σαν δάσκαλοι) που δεν έχουν το στοιχειώδες χάρισμα ή την επιμόρφωση. Η τοποθέτηση ή η πλήρωση απλά μιας θέσης όχι μόνο δεν λύνει το πρόβλημα αλλά δημιουργεί καινούργια με ποιο δύσκολη λύση. Είναι καλλίτερα να έχουμε ένα κατάλληλο δάσκαλο με περισσότερα παιδιά και δυσκολότερες συνθήκες μαθήματος παρά έναν ακατάλληλο που θα δημιουργήσει ένα αρνητικό υπόβαθρο για το μέλλον.

ε) Η χρησιμοποίηση προσώπων, απλά για να κάνουν και αυτοί κάτι, είναι μια λανθασμένη κίνηση και τακτική προς όλες τις κατευθύνσεις τόσο από την πλευρά του δασκάλου όσο και των μαθητών. Η απογοήτευση είναι από τα χειρότερα συναισθήματα αλλά και όταν γίνονται πειράματα με παιδιά, μπορεί να προκύψουν καταστάσεις με επιπτώσεις στο μέλλον.

Προσοχή:

α) Η αταξία είναι χιονοστιβάδα, ξεκινά μια μικρή μπάλα και καταλήγει μια ασυγκράτητη τεράστια σφαίρα που καταστρέφει ολόκληρα χωριά.

β) Αν οι μαθητές δεν έχουν παράπονα, δεν σημαίνει επιτυχία στο διδακτικό έργο.

Απλά είναι ευχαριστημένοι γιατί κανείς δεν τους επιβάλει τίποτα αλλά ταυτόχρονα δεν μαθαίνουν και η διαδικασία δεν έχει νόημα.

γ) Αν ποτέ δεν υπάρχουν παράπονα σημαίνει ότι δεν επιβάλλεται «τάξη» γιατί η τάξη σημαίνει πίεση - στέρηση, και είναι αδύνατο πάντα να 'ναι αποδεκτή.

δ) Έλλειψη «τάξης» από διδακτική ανικανότητα. Η διδακτική ανικανότητα πολλές φορές είναι ανεξάρτητη από το γνωστικό υπόβαθρο του δασκάλου. Ο δάσκαλος μπορεί να είναι πολύ ενημερωμένος στο αντικείμενό του αλλά το μάθημα να είναι ανιαρό και να μη προσελκύει το ενδιαφέρον. Το μάθημα μπορεί να είναι πολύ διανοητικό, θεωρητικό και δεν κεντρίζει την προσοχή όλων. Το μάθημα μπορεί να είναι τετριμμένο και χιλιοακουσμένο, κανένας δεν το προσέχει με ευχαρίστηση και μερικοί ατακτούν. Το μάθημα μπορεί να 'ναι πολύ «λαϊκό», δημιουργεί έλλειψη σοβαρότητας και από μόνο του δημιουργεί αταξία.

ε) Έλλειψη γενικής παιδείας του δασκάλου του στερεί τη δυνατότητα «απλώματος» του μαθήματος σε ενδιαφέροντες τομείς, που θα προξενήσουν την προσοχή και την τάξη.

ς) Συμπληρωματικές απαντήσεις του δασκάλου και φόβοι για παρεκτροπές, του δημιουργούν αυταρχική συμπεριφορά η οποία επιβάλει την τάξη μεν αλλά όχι τη μάθηση.

ζ) Επηρεασμός του δασκάλου από ψυχολογικές θεωρίες (εκλαϊκευμένες) που στη βάση τους δεν είναι παραδεκτές επιστημονικά, αλλά κυρίως είναι εξωβιβλικές. Η κυριότερη είναι εκπαιδευτική συμπεριφορά χωρίς πιέσεις, για τη μη δημιουργία συμπλεγμάτων (Φρόυδ). Πολλές φορές μπερδεύεται η υλιστική αυτή τοποθέτηση με το θέμα της αγάπης. Η αγάπη από Βιβλική άποψη δεν έχει καμιά σχέση με την έλλειψη πειθαρχίας ή και ποινής.

ΜΑΘΗΣΗ ΣΕ ΣΧΕΣΗ με Ποινές - Αμοιβές – Κριτική

Η παλιά αγωγή έδινε τεράστια σημασία στο ρόλο της ποινής για τη διατήρηση της τάξης που οδηγούσε στη μάθηση. Η ποινή στα πλαίσια της πειθαρχίας είχε μορφωτικό χαρακτήρα.

Η νέα αγωγή καταδίκασε εντελώς την ποινή. Η θέση αυτή προέκυψε από τη Φροϋδική θέση για το ψυχολογικό τραύμα και από τις υπερβολικές απόψεις για τους θετικούς ενισχυτές του Skinner. Η θέση αυτή της νέας αγωγής δεν είναι ορθή. Όμως επικράτησε και έγινε αποδεκτή, αν και υλιστική, και από χριστιανούς ηγέτες παιδαγωγικών προγραμμάτων. Όχι μόνο στη διατήρηση της τάξης αλλά και στη μάθηση, η επίδραση της ποινής είναι εξαιρετικά σημαντική όταν προσφέρεται σαν εναλλακτική περίπτωση στην ενίσχυση ή επιβράβευση. Όταν δηλαδή ο εκπαιδευόμενος γνωρίζει ότι πραγματοποιώντας μια πράξη θα υποστεί ποινή, ενώ πραγματοποιώντας άλλη θα δεχθεί επιβράβευση, τότε στρέφεται σταθερότερα στην επιβραβευμένη πράξη.

Ο Β. Ε. Hurlock χρησιμοποίησε 106 μαθητές, που τους χώρισε σε 4 πειραματικές ομάδες.

* Την πρώτη ομάδα την επαινούσαν συνεχώς.

* Τη δεύτερη ομάδα την επέπλητταν συνεχώς.

* Η τρίτη ομάδα παρακολουθούσε τους άλλους χωρίς να την ενοχλούν (παραγνώριση).

* Η τέταρτη ομάδα ονομάσθηκε ελέγχου και δεν έκανε τίποτα.

Τα αποτελέσματα της μάθησης φαίνονται στο διάγραμμα.

Είναι σαφές ότι πρέπει να αναγνωρισθεί η επίδραση του επαίνου στη συμπεριφορά της μάθησης. Όμως δεν σημαίνει ότι η επίπληξη δεν έχει καμιά θέση στο σχολείο ή ότι πρέπει να αποφεύγεται. Η επίπληξη έρχεται δεύτερη στην επίδοση και προηγείται σταθερά από την παραγνώριση του μαθητού και από την αδρανοποίηση του.

ΑΥΤΑΡΧΙΚΗ - ΑΔΙΑΦΟΡΗ - ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗ συμπεριφορά

Βασική προϋπόθεση για την ομαλή πορεία του μαθητή είναι η παραδοχή της ενεργητικής και όχι της παθητικής συμμετοχής του στην τάξη. Η παθητική συμμετοχή συντελεί στην εξουδετέρωση των προδιαθέσεων που υπάρχουν, ενώ με την ενεργητική εμφανίζονται οι παράγοντες που ήδη υπάρχουν στον μαθητή.

Η πιο σημαντική έρευνα είναι αυτή των White και Lippitί για τις επιπτώσεις που έχει στα παιδιά η συμπεριφορά του δασκάλου σε σχέση με την ελευθερία -πειθαρχία.

α) δεσποτική ή αυταρχική,

β) αναρχική συμπεριφορά,

γ) ρυθμιστική παρέμβαση.

Με την (α) εννοούμε ότι όλες οι κατευθύνσεις μέσα στην τάξη καθορίζονται από τον δάσκαλο. Με την (β), ο δάσκαλος αφήνει τους μαθητές να ρυθμίζουν τα πάντα (ό,τι θέλουν τα παιδιά), και με τη (γ) εννοούμε ότι ο δάσκαλος δίνει κατευθύνσεις και όλα αποτελούν θέμα συζήτησης. Κατευθύνουμε (όχι αυταρχικά - αλλά ούτε και αντιαυταρχικά) στη μάθηση. Η παιδεία δεν είναι, κατά τη λαϊκή έκφραση, δημοκρατική αλλά κυρίως κατευθυνόμενη.

Η συμπεριφορά που αναπτύχθηκε στις προσωπικότητες των μαθητών ήταν:

(α) δεσποτική: εχθρότητα 30 φορές μεγαλύτερη από την (γ) ομάδα. Η εχθρότητα αυτή κατευθύνεται στα άλλα μέλη της ομάδας (τους αποδιοπομπαίους) και όχι στον αρχηγό που ήταν η αιτία.

Στη (β) ομάδα αναπτύχθηκε επιθετικότητα μεγαλύτερη από αυτήν της ομάδας με την ρυθμιστική συμπεριφορά.

Επομένως η αυταρχική, όσο και η αντιαυταρχική συμπεριφορά, μειονεκτούν σε σχέση με τη ρυθμιστική στη διαμόρφωση της συμπεριφοράς του παιδιού.

Ο Louise Bates Ames σε σχέση με την αντιαυταρχική εκπαίδευση λέει:

1. «Δεν πιστεύω ότι ένα παιδί με συνηθισμένο χαρακτήρα έχει ανάγκη από τόση ελευθερία. Πιστεύω ότι πολλά παιδιά νιώθουν ευχάριστα να έχουν κανονισμούς. Αυτό αληθεύει τόσο στον Ακαδημαϊκό τομέα όσο και στη ζωή των παιδιών. Εξετάσαμε κάποια φορά ένα αγόρι με διαταραγμένο χαρακτήρα που φοιτούσε σε σχολείο με μεγάλη ελευθερία. Κάποια μέρα ξέσπασε και ρώτησε έναν δάσκαλο : «τι πρέπει τέλος πάντων να κάνω για να θυμώσετε μαζί μου;».

2. Δεν βρίσκω κανένα πλεονέκτημα στο να βάζουμε όλους στο ίδιο επίπεδο. Πολλά χρόνια στο Ινστιτούτο Γκέζελ έδειξαν ότι η φιλία είναι πιο επιθυμητή από την παιδεία. Είναι εύκολο και ικανοποιητικό να προσποιούμαστε ότι είμαστε όλοι στο ίδιο επίπεδο. Πιστεύω όμως ότι οφείλουμε κάτι περισσότερο από αυτό στα παιδιά.

Τέλος σε σχέση με την καθοδήγηση. πολλοί δάσκαλοι περιορίζονται να δίνουν εντολές στον μαθητή και όχι συγκεκριμένες οδηγίες. Δικαιολογούν μάλιστα τη στάση τους με το επιχείρημα να αναπτυχθεί η πρωτοβουλία και η δημιουργικότητα. Το κάνουν στα πλαίσια της ελευθερίας και της αντιαυταρχικότητας. Βέβαια οι μαθητές επιστρατεύουν όλους στο σπίτι για να συμπληρώσουν τα κενά. Η χαλαρότητα στη διδασκαλία και η ασάφεια, εμποδίζει τη μάθηση χάριν μιας δήθεν δημιουργικότητας. «Ψάξτο μόνος σου».

Το παρακάτω διάγραμμα δείχνει ξεκάθαρα με έρευνα του Davis ότι οι μαθητές που παίρνουν οδηγίες αποδίδουν καλύτερα. Χωρίς να σημαίνει ότι οι πάρα πολλές οδηγίες οδηγούν σε καλύτερα συμπεράσματα.

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

1. Η πειθαρχία - ελευθερία δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά αναγκαίες συνθήκες για τη μάθηση. Η έλλειψή τους αποδιοργανώνει τη διαδικασία της μάθησης και έτσι τα αποτελέσματα είναι φτωχά.

2. Η αυταρχική καθώς και η αντιαυταρχική εκπαίδευση (απόλυτη κυριαρχία -αναρχία) είναι καταστροφικές. Τα αποτελέσματα της δεύτερης είναι σαφέστατα σήμερα σε προηγμένες χώρες, όπως η Αμερική. Και οι δυο είναι αντιβιβλικές.

3. 0 Ratner μιλά για ήπια βία. Η ψυχολογία της μη καταπίεσης είναι υλιστική. Τα ελεύθερα σχολεία απέτυχαν διότι νόμισαν ότι ο άνθρωπος κατά βάθος είναι καλός (αντιβιβλική θέση).

4. Από τον Δάσκαλο εξαρτάται η «τάξη».

5. Κατά τη διαδικασία εφαρμογής πειθαρχίας - ελευθερίας, πρέπει να συνεκτιμηθούν και άλλοι παράγοντες μάθησης, όπως:

* Η αγάπη που πρέπει να δέχεται το παιδί.

* Η εκτίμηση - ενθάρρυνση.

* Τα όρια αντοχής της προσοχής.

* Η ψυχολογική ιδιοσυγκρασία του κά9ε παιδιού που πρέπει να εφαρμόζεται

ξεχωριστά και όχι ομαδικά κατά στρατιωτικό τρόπο.

* Κοινωνικοί παράγοντες.

6. Μια αταξία μπορεί να προέρχεται από κάποια μειονεξία. Μια εν9άρρυνση ή κάποια ανά9εση μπορεί να την εξάλειψη. Πριν εφαρμόσεις διαδικασία καταστολής, πρέπει να γνωρίζεις αρκετά τον μαθητή.

7. Η τάξη αρχίζει τοποθετώντας και οριοθετώντας αρχές. Οι μαθητές πρέπει να ξέρουν τις υποχρεώσεις τους και τις επιβραβεύσεις τους. Όσο μεγαλύτερες υποχρεώσεις τόσο και πιο μεγάλες επιβραβεύσεις.

8. Πρώτα μπαίνει η πειθαρχία και μετά έρχεται η επιείκεια...

9. Η τάξη αρχίζει πρώτα από εμάς.

α) θρανία - καθίσματα στη θέση τους (το περιβάλλον εμπνέει - όλα με

τάξη στην αίθουσα),

β) Ο Δάσκαλος στην ώρα του (ενωρίτερα),

γ) Η διάταξη των μαθητών είναι δικό σου θέμα και όχι των μαθητών

(καλύτερα να προλαμβάνουμε παρά να θεραπεύουμε)

δ) Δεν διδάσκω αν δεν γίνει ησυχία,

ε) Μιλώ καθαρά και τονιστά (οι υποτονικοί τύποι δεν είναι κατάλληλοι για

δάσκαλοι,

ς) Διακόπτω το μάθημα με κάτι αστείο ή ευχάριστο για να ξεκουραστούν,

ζ) Επαναφέρω απόλυτα την τάξη μετά τα γέλια ή το ευχάριστο διάλειμμα ,

η) Δίνω σημασία στην κάθε γνώμη του μαθητή έστω και αν είναι ανάξια λόγου.

10. Η «μεγαλειότητά» σου θα εμπνεύσει τον σεβασμό. Αν υποτιμηθείς για οποιοδήποτε λόγω, δεν μπορείς να επιβάλεις την τάξη. Μη δείξεις ποτέ ότι θίγεσαι. Τα παιδιά δεν λυπούνται (έχουν ασυνείδητα σαδιστικές τάσεις).

11. Αν είσαι απροετοίμαστος και ακατάλληλος θα 'χεις προβλήματα τάξης. Και αν επιβάλεις την τάξη, δεν μπορείς να επιβάλεις τη μάθηση.

12. Πολλά προβλήματα πειθαρχίας μπορούν να λυθούν έξω από την τάξη. Δώσε σημασία στον μαθητή και κάνε μια φιλική κουβέντα μαζί του για οποιοδήποτε θέμα. Δεν ξεχνούμε ότι είναι σαν κι εμάς. Συμπαθεί εκείνους που τον εκτιμούν.

13. Ο Δάσκαλος του Κυριακού – Κατηχητικού Σχολείου είναι κάτι παραπάνω από δάσκαλος. Είναι πνευματικός πατέρας. Όλα τα παραπάνω φαίνονται με διαφορετικό πρίσμα, αν το τελευταίο συνειδητοποιηθεί.

14. Το να ασχοληθείς με το παιδί δεν είναι εύκολη υπόθεση. Αν νομίζεις ότι θα τα καταφέρεις, μάθε ότι πολλοί ειδικευμένοι παιδαγωγοί αποτυγχάνουν. Χρειάζεσαι αυτοπειθαρχία, αγάπη, υπομονή, εργατικότητα, να 'σαι πάντα μαθητής ζητώντας τη βοήθεια του Θεού. Το να δώσεις αρχές και ελευθερία στα σύγχρονα παιδιά χωρίς την οδηγία του Θεού, είναι ματαιοπονία.

15. Βάλε τάξη στη ζωή σου πριν μπεις στην «τάξη». Άρχισε με προσευχή για βοήθεια στην τάξη. Κλείσε με προσευχή, για τη βοήθεια που είχες.

* Ο Αντώνης Περιάλης είναι καθηγητής - σύμβουλος

Τα παραπάνω αποτελούν σημειώσεις από ομιλία του σε σεμινάριο δασκάλων, αποτελούν ερέθισμα για συζήτηση στο θέμα- Πειθαρχία - Ελευθερία και με κανένα τρόπο δεν εξαντλούν το θέμα.