Η ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ

Κώστας Παναγιωτίδης

Νοσηλευτής - Εκπαιδευτικός

Εισαγωγικά

ü Τι είναι διδασκαλία ;

Από το ρήμα δάω = φωτίζω

Ορισμός : Σύστημα μεθοδικών και προγραμματισμένων ενεργειών με άμεση διαπροσωπική επικοινωνία μεταξύ δασκάλου και μαθητών με σκοπό τη μάθηση του τελευταίου.

ü Τι είναι μάθηση ;

Ορισμός : Είναι η αλλαγή συμπεριφορά που είναι το αποτέλεσμα απόκτησης γνώσεων και δεξιοτήτων.

4 στοιχεία διαμορφώνουν τη διδασκαλία :

- ο δάσκαλος

- ο μαθητής

- το πλαίσιο των διαπροσωπικών σχέσεων μέσα στο οποίο γίνεται η διδασκαλία

- το αντικείμενο της διδασκαλίας

Η μη λεκτική διδασκαλία, βάσει του ορισμού, είναι οι μη λεκτικές ενέργειες που κάνει ο δάσκαλος με σκοπό τη μάθηση των παιδιών.

Αυτές οι ενέργειες μπορούν να χωριστούν θεωρητικά σε 2 κατηγορίες :

1. Οι ενέργειες που βελτιώνουν την μετάδοση του γνωστικού αντικειμένου. Το χρώμα της φωνής μας π.χ.

2. Οι ενέργειες που είναι μήνυμα αυτές καθαυτές. Και το μήνυμα μπορεί να είναι άσχετο με το θέμα του μαθήματος

Στην μετάδοση του ευαγγελίου, θα διαπιστώσουμε ότι αυτές οι δυο κατηγορίες επικαλύπτονται συνεχώς.

1. Η πρώτη κατηγορία : Ενέργειες που κάνει ο δάσκαλος για να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα του λόγου του.

Τα μάτια Από μόνα τους εκπέμπουν τα αισθήματά μας. Είναι σημαντική η οπτική επαφή με τα παιδιά, τα κοιτάζουμε έναν-έναν στα μάτια. Αυτό είναι ένδειξη ότι θέλουμε την επικοινωνία με τα παιδιά, δεν φοβόμαστε, κατέχουμε το αντικείμενό μας, τα προσέχουμε.

Η φωνή με χρώμα ζωντανεύει το μάθημα, κρατάει το ενδιαφέρον των παιδιών και εκπέμπει το μήνυμα του ενθουσιασμού γι αυτό που κάνουμε.

Ο δάσκαλος πρέπει να είναι και λίγο ηθοποιός. Μια μονότονη αφήγηση η ανάγνωση της Γραφής δεν είναι ούτε παιδαγωγικά ορθό αλλά ούτε και πνευματικά.

Το ύψος της φωνής : Η αλλαγή στο ύψος της φωνής όταν χρειάζεται είναι ένας καλός τρόπος ο δάσκαλος να τραβήξει τη προσοχή των παιδιών σ’ ένα συγκεκριμένο σημείο.

Οι κινήσεις. Ο δάσκαλος είναι το πρώτο και απλούστερο εποπτικό μέσο μέσα στη τάξη. Κάνει Κινήσεις που υποστηρίζουν τον προφορικό λόγο : Κινήσεις των χεριών για ενθάρρυνση των παιδιών π.χ., κινήσεις του σώματος (δεν πρέπει ο δάσκαλος να είναι στατικός, ακούνητος) που εκφράζουν τον ενθουσιασμό γι αυτό που κάνει.

Κάνει επίσης Κινήσεις επικοινωνίας με τα παιδιά, δηλαδή ο δάσκαλος βρίσκεται κοντά στα παιδιά, περπατάει ανάμεσά τους, χαϊδεύει τα κεφαλάκια τους, χτυπάει τους ώμους τους. Όλα αυτά εκπέμπουν αγάπη, στοργή, καλοσύνη.

Οι μορφασμοί του προσώπου είναι εκδήλωση των αισθημάτων μας και πολλές φορές μας προδίδουν. Είναι χρήσιμοι για την διδασκαλία και εποπτικά χρήσιμο.

Εκφράζουμε :

- τη χαρά μας

- την αποδοχή

- την έκπληξη

- τη δυσαρέσκεια

- την επικρότηση

- το θυμό

2. Η δεύτερη κατηγορία είναι οι ενέργειες οι οποίες είναι ίδιες φορείς μηνυμάτων.

Είναι αυτά που ήδη αναφέραμε. Το μήνυμα που θα πάρουν τα παιδιά από τις ενέργειές μας μπορεί να μην είναι το ίδιο με το μάθημα που διδάσκουμε. Αρκεί όμως να μην είναι αντίθετο με αυτά που διδάσκουμε.

Εδώ, είναι η μεγάλη πρόκληση. Η ζωή μας μιλάει και διδάσκει. Το θέμα είναι τι.

Όλοι έχουμε κάποιον στο μυαλό μας που η ζωή του μόνο ήταν ένα μήνυμα, ένα μάθημα. Αρνητικό ή θετικό.

Μάθημα ταπείνωσης, χαράς, αγάπης, θυσίας... Αυτή η μη λεκτική διδασκαλία είναι εκείνη που μένει αποτυπωμένη στην ψυχή των παιδιών.

Ο Λόγος του Θεού χρησιμοποιεί αυτή τη μη λεκτική διδασκαλία πολλές φορές:

1. Η ιστορία του λαού Ισραήλ είναι μια διδασκαλία για εμάς τους πιστούς. Διδασκόμαστε από τα λάθη του και τα επιτεύγματά του.

Κι αυτά έγιναν παραδείγματα για μας, για να μη είμαστε εμείς επιθυμητές κακών, όπως και εκείνοι επιθύμησαν. Α’Κορινθ. 10:6

2. Η ζωή των άλλων πιστών. Ο Παύλος έδινε πολλές φορές τον εαυτόν του παράδειγμα προς μίμηση

Σας παραγγέλλουμε μάλιστα, αδελφοί, στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, να απομακρύνεστε από κάθε έναν αδελφό, που περπατάει άτακτα, και όχι σύμφωνα με την παράδοση που παρέλαβε από μας. Επειδή, ξέρετε πώς πρέπει να μας μιμείστε· δεδομένου ότι, δεν φερθήκαμε άτακτα μεταξύ σας, ούτε φάγαμε δωρεάν ψωμί από κάποιον, αλλά με κόπο και μόχθο, εργαζόμενοι νύχτα και ημέρα, για να μη επιβαρύνουμε κανέναν από σας. Όχι ότι δεν έχουμε εξουσία, αλλά για να σας δώσουμε τον εαυτό μας υπόδειγμα στο να μας μιμείστε. Β’Θεσ. 3:6-9

Μιμητές μου γίνεστε, καθώς και εγώ τού Χριστού. Α’ Κορ. 11:1

Σας παρακαλώ, λοιπόν, γίνεστε μιμητές μου. Α’ Κορ. 4:16

εκείνα τα οποία και εμάθετε και παρελάβετε και ηκούσατε και είδετε εν εμοί, ταύτα πράττετε και ο Θεός της ειρήνης θέλει είσθαι μεθ' υμών. Φιλ. 4:9

Να θυμάστε τούς προεστώτες σας, που σας μίλησαν τον λόγο τού Θεού· των οποίων μιμείστε την πίστη, έχοντας μπροστά στα μάτια σας το αποτέλεσμα του πολιτεύματός τους. Εβρ. 13:7

3. Μας προτρέπει κι εμείς να γίνουμε μια ζωντανή διδασκαλία και όχι λεκτική

Κανένας ας μη καταφρονεί τη νεότητά σου, αλλά γίνε τύπος των πιστών σε λόγο, σε συναναστροφή, σε αγάπη, σε πνεύμα, σε πίστη, σε αγνότητα. Α’ Τιμοθ.4:12

και φανερώνεστε ότι είστε επιστολή τού Χριστού, που έγινε με τη διακονία μας, καταγραμμένη όχι με μελάνη, αλλά με το Πνεύμα τού ζωντανού Θεού, όχι σε πέτρινες πλάκες, αλλά σε σάρκινες πλάκες τής καρδιάς. Β’ Κορ. 3:3

Συμπέρασμα :

Ο δάσκαλος έχει πολλά να πει μέσα από τη μη λεκτική διδασκαλία.

Οι ενέργειες που βελτιώνουν την μετάδοση του γνωστικού αντικειμένου. Το χρώμα της φωνής μας π.χ.

Οι ενέργειες που είναι μήνυμα αυτές καθαυτές.

Προσοχή μη διδάσκουμε με τη ζωή μας αντίθετα από τι λένε τα χείλη μας.

Βιβλιογραφία :

- Ματσαγγούρας : «Στρατηγικές διδασκαλίας»

- Χρ. Π. Φράγκου : «Ψυχοπαιδαγωγική», εκδ. Gutenberg